Nie odlatują do ciepłych krajów. Te ptaki można spotkać w Polsce nawet przy -20°C
Gdy pierwsze ptasie klucze ruszają jesienią na południe, to znak, że zima jest już tuż za rogiem. Ale nie wszystkie gatunki wybierają ucieczkę przed mrozem — część zostaje i podejmuje wyzwanie, jakim jest przetrwanie w śniegu, wietrze i krótkich dniach. To właśnie one najczęściej pojawiają się przy karmnikach, dając szansę na niezwykłe obserwacje dosłownie za oknem. Jakie ptaki można wypatrzyć w Polsce zimą i po czym je rozpoznać? Za chwilę poznasz listę gatunków oraz najważniejsze ciekawostki o zimowych gościach, którzy nie boją się chłodu.
- Ptaki zimą: migracje i życie w Polsce
- Ptaki zimujące w Polsce: 3 gatunki
- Najpopularniejsze ptaki zimą w Polsce
- Ptaki zimujące w Polsce: bażant i inne
Ptaki zimą: migracje i życie w Polsce
Przygotowania ptaków do zimy
Zima to dla ptaków najbardziej wymagający czas w roku. Gdy ziemię przykrywa gruba warstwa śniegu, zdobycie pożywienia staje się dużo trudniejsze, a utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała podczas mrozów kosztuje je ogrom energii. Nic więc dziwnego, że wiele gatunków spotykanych u nas latem wybiera zimowanie w cieplejszych rejonach świata.
Ptaki odlatujące z Polski zaczynają przygotowania już pod koniec lata. Kiedy dni wyraźnie się skracają, a noce robią się chłodniejsze, ruszają intensywne „treningi” przed podróżą: ptaki łączą się w większe stada i żerują niemal bez przerwy, by zgromadzić zapasy energii. Część gatunków (np. bociany) wyrusza już na początku września, inne (np. żurawie) potrafią zostać w kraju nawet do listopada.
Nie wszystkie ptaki są jednak urodzonymi wędrowcami. Dla wielu z nich daleka wyprawa wiąże się ze zbyt dużym ryzykiem. Migracje oznaczają liczne zagrożenia, dlatego część pierzastych podróżników nie wraca już z takiej drogi. Z tego powodu dla niektórych gatunków korzystniejszym wyborem może być pozostanie na zimę w Polsce.
Jak radzą sobie ptaki zimujące w kraju?
Ptaki, które zostają w Polsce na zimę, potrafią świetnie przystosować się do trudnych warunków. Aby przetrwać chłodne miesiące, szukają ciepłych kryjówek (np. w dziuplach czy budkach lęgowych). Chętnie korzystają też z jedzenia wykładanego przez ludzi w karmnikach. Wiele zimujących ptaków przenosi się na ten czas bliżej zabudowań i do miast, gdzie jest nieco cieplej, a pożywienie zwykle łatwiej znaleźć.
Wraz ze zmianami klimatu z roku na rok przybywa gatunków, które decydują się zostać w kraju. Zdarza się również, że migrują głównie populacje leśne, natomiast ptaki żyjące w miastach pozostają na miejscu przez cały rok.
Chcesz wiedzieć, które polskie ptaki można spotkać zimą w kraju? Sprawdź rodzaje, nazwy i krótkie opisy najczęściej obserwowanych gatunków, które spędzają zimę w Polsce. Zebraliśmy najważniejsze informacje o ptakach zimujących.
Ptaki zimujące w Polsce: 3 gatunki
Sikora bogatka
Sikora bogatka to jeden z najczęściej spotykanych zimą ptaków w Polsce — mały, ruchliwy i łatwy do rozpoznania nawet dla osób, które nie interesują się na co dzień przyrodą. Wyróżnia ją kontrastowa, biało-czarna głowa, zielonkawoniebieski grzbiet oraz żółty brzuch z ciemnym pasem. Choć naturalnie jest ptakiem leśnym, świetnie przystosowała się do życia blisko ludzi: regularnie pojawia się w parkach, na działkach i w ogrodach, bo nie jest bardzo płochliwa i szybko „uczy się” korzystać z nowych źródeł pożywienia. Bogatki należą do tzw. dziuplaków wtórnych — nie drążą dziupli samodzielnie, tylko zajmują gotowe kryjówki po innych gatunkach, na przykład otwory wykute wcześniej przez dzięcioły. Zimą należą do najwierniejszych bywalców karmników. Najchętniej wybierają kule tłuszczowe, słoninę, ziarna słonecznika i orzeszki, a w lesie sięgają głównie po nasiona buków i olch. W tym samym czasie przy karmnikach często można wypatrzyć także ich bliskich krewnych — sikory modraszki, nieco mniejsze i bardziej „błękitne” w upierzeniu.
Gil
Gil to kolejny zimowy gość, którego łatwo wypatrzyć przy karmniku, zwłaszcza gdy pojawi się samiec o bardzo wyrazistych barwach. Ma czerwony spód ciała, szary grzbiet, czarną „czapeczkę” na głowie i jasny kuper, dzięki czemu trudno pomylić go z innymi gatunkami. Ornitolodzy podkreślają, że gile uchodzą za ptaki wyjątkowo spokojne i łagodne. Słyną też z przywiązania — para często trzyma się razem nie tylko w okresie lęgowym, a w zachowaniu widać między nimi dużo „czułości”. Głos gila jest stonowany i melancholijny, o fletowym brzmieniu. To ptak przede wszystkim leśny: najczęściej spotyka się go w borach iglastych oraz lasach mieszanych. Żywi się pąkami, nasionami i owocami krzewów jagodowych. Zimą gile łączą się w niewielkie grupki, a do osobników żyjących w Polsce dołączają też ptaki przylatujące z północy. W chłodnych miesiącach chętnie korzystają z karmników, wybierając zwłaszcza orzechy i suszone owoce.
Wróbel
Wróbel to jeden z najbardziej znanych polskich ptaków — jego wygląd i zachowanie kojarzy niemal każdy. W przeciwieństwie do wielu skrytych gatunków zimujących w lasach, wróble od dawna żyją tuż obok człowieka. Przez lata były symbolem krajobrazu wiejskiego i rolniczego, ale dziś równie często spotyka się je na osiedlach, w centrach miast i przy zabudowaniach. To ptaki bardzo stadne: rzadko widuje się je pojedynczo, zazwyczaj poruszają się w grupach i wspólnie żerują. Chętnie zakładają gniazda w budkach lęgowych, szczelinach elewacji czy różnych zakamarkach budynków. Ponieważ są typowymi ziarnojadami, zimą w karmniku najczęściej wybierają drobne nasiona. Mimo że wróbel wydaje się pospolity, w ostatnich latach obserwuje się spadek jego liczebności. Bywa też mylony z mazurkiem — bliskim krewnym, którego można rozpoznać m.in. po charakterystycznej czarnej plamce na policzku.
Najpopularniejsze ptaki zimą w Polsce
Dzięcioł duży
Dzięcioł duży to jeden z najczęściej spotykanych dzięciołów w Polsce. Ten leśny ptak o wyrazistym czarno-biało-czerwonym upierzeniu słynie z pracowitości i sprytu. Dziuple potrafi wykłuć sam — i to dzięki niezwykle mocnemu dziobowi. Latem jego menu opiera się głównie na owadach, które zręcznie wydobywa spod kory, a dodatkową „słodką” przekąską bywa sok wypływający z drzew. Zimą przerzuca się przede wszystkim na nasiona drzew iglastych. Żeby dostać się do środka, wciska szyszki w szczeliny kory, a potem rozłupuje je w swoich stałych „kuźniach”. O obecności dzięcioła w okolicy często zdradzają całe sterty rozrzuconych łusek i szyszek pod drzewem. Zdarza się też, że w mroźne dni zagląda do karmników. Pokarm dla tych zimujących ptaków (np. orzechy czy rozsmarowany smalec) najlepiej podać na pniu lub przy pniu — tam, gdzie naturalnie szukają pożywienia.
Jemiołuszka
Jemiołuszki to prawdziwi zimowi przybysze, którzy potrafią zaskoczyć pojawieniem się z dnia na dzień. Wiele osób kojarzy je głównie z nazwy albo fotografii, bo — w przeciwieństwie do gatunków obecnych u nas przez cały rok — te ptaki przylatują do Polski przede wszystkim po to, by spędzić tu zimę. Jak podkreślają przyrodnicy, ich naloty są nieregularne: jednego roku można ich nie zobaczyć wcale, a innego spotkać większe stada. Występują w całym kraju — zarówno w Małopolsce, jak i na Mazowszu. Rozpoznasz je po charakterystycznym, „zadziornym” czubku z piór na głowie oraz po intensywnie żółtych piórach na końcu ogona. W sezonie lęgowym żywią się głównie owadami, natomiast zimą przechodzą na dietę owocową. Wtedy zjadają owoce jagodowe prosto z drzew i krzewów — szczególnie chętnie wybierają jarzębinę. Przy karmnikach najczęściej sięgają po suszone owoce.
Kos
Kosy w Polsce są ptakami częściowo wędrownymi. Te, które zadomowiły się w miastach, zwykle zostają na zimę w kraju, natomiast populacje leśne częściej odlatują w rejon Morza Śródziemnego oraz do Europy Zachodniej. Samiec kosa jest czarny, z żółtą obwódką wokół oka i pomarańczowym dziobem. Samica wygląda skromniej — ma ciemnobrązowe upierzenie. Kosy słyną z pięknego, melodyjnego śpiewu o fletowych tonach, który można usłyszeć już pod koniec zimy. To jednak ptaki o dość bojowym charakterze — przy karmnikach potrafią przeganiać mniejsze gatunki. Podobnie jak papugi świergotki, kosy najczęściej zbierają pokarm z ziemi: zjadają dżdżownice, drobne owady oraz owoce. Dlatego najlepiej sprawdzi się karmnik ustawiony nisko lub bezpośrednio na ziemi, w którym znajdą suszone owoce, orzechy, daktyle i rodzynki.
Ptaki zimujące w Polsce: bażant i inne
Bażant
Bażanty to okazałe i efektowne ptaki, które zimę spędzają w Polsce, najczęściej w krajobrazie rolniczym. Najłatwiej wypatrzyć je na polach, łąkach i na skrajach upraw, gdzie szukają pożywienia. Samce zachwycają barwnym, „łuskowanym” rysunkiem piór i metalicznym połyskiem, a całość podkreśla długi, dekoracyjny ogon. Samice są znacznie skromniej ubarwione – brązowe, z krótszym ogonem, dzięki czemu lepiej wtapiają się w otoczenie. Zimą bażanty często trzymają się w grupach złożonych z osobników tej samej płci. Nie należą do mistrzów lotu, więc gdy pojawia się zagrożenie, nierzadko wybierają szybki bieg wśród roślin zamiast wzbijania się w powietrze. Jako wszystkożercy chętnie zjadają nasiona, owoce, zielone części roślin oraz drobne bezkręgowce. W mroźnych miesiącach można je wspierać, wysypując ziarno bezpośrednio na ziemię w spokojnym, bezpiecznym miejscu.
Gołąb miejski
Miejski krajobraz bez gołębi jest właściwie nie do pomyślenia. Te ptaki mają charakterystyczną, smukłą sylwetkę z długą szyją oraz szare upierzenie, którego wzór i odcienie potrafią mocno różnić się między osobnikami. Gołębie miejskie wywodzą się od dzikiego gołębia skalnego i świetnie przystosowały się do życia w dużych aglomeracjach. W polskich miastach dobrze znoszą obecność ludzi, hałas i intensywny ruch uliczny. Prowadzą osiadły tryb życia, a na miejsca gniazdowania wybierają zwykle szczeliny i wnęki w budynkach. Choć – podobnie jak papugi świergotki – naturalnie żywią się nasionami, ziarnami, pąkami i zielonymi częściami roślin, w mieście ich menu często uzupełniają resztki zostawiane przez człowieka. Warto pamiętać, że zimą nie powinno się dokarmiać ptaków chlebem – znacznie lepszym wyborem jest odpowiednia mieszanka nasion.
Sroka
Sroka to kolejny gatunek, który bez problemu zimuje w Polsce. Łatwo ją rozpoznać po kontrastowym biało-czarnym upierzeniu z wyraźnym, metalicznym połyskiem, a także po donośnym, skrzeczącym głosie, który często zdradza jej obecność, zanim jeszcze ją zobaczymy. Najchętniej wybiera tereny otwarte z pojedynczymi drzewami, zadrzewieniami śródpolnymi lub żywopłotami, ale równie chętnie zagląda do ogrodów, parków i na osiedla. Jest szczególnie częsta na nizinach, jednak spotyka się ją w całym kraju (np. w Małopolsce). Ten czarno-biały ptak ma opinię niełatwego sąsiada, bo potrafi plądrować gniazda i zjadać jaja oraz pisklęta innych gatunków. Z tego powodu nie zawsze jest mile widziany w ogrodzie, choć zimą chętnie korzysta z pokarmu wykładanego dla sikorek czy dzięciołów (np. słoniny).
Sójka
Sójki to duże ptaki (ok. 34 cm), które zimują w Polsce i słyną z wyjątkowej zapobiegliwości. Zanim nadejdą chłody, już pod koniec lata zaczynają gromadzić zapasy – przede wszystkim żołędzie i orzechy. Swoje „skarby” ukrywają w ziemi, pod ściółką albo w zakamarkach pod drzewami. Części schowków nie odnajdują, dzięki czemu mimowolnie pomagają w rozsiewaniu drzew. Sójki spotyka się głównie w lasach liściastych i mieszanych, a także w dużych parkach i ogrodach ze starymi drzewami. Przy karmniku łatwo je poznać po rdzawym upierzeniu, błękitnych pokrywach skrzydłowych i czarnych „wąsikach”. Ich obecność często zdradza też charakterystyczny, skrzeczący głos. Zimą ptaki te chętnie wybierają orzechy oraz pokarmy tłuszczowe.
Ptaki zimujące w Polsce, które odwiedzają karmniki, potrafią być naprawdę wdzięcznymi i ciekawymi obserwacji gośćmi. W czasie długich mrozów i przy zalegającym śniegu wiele z nich ma jednak utrudniony dostęp do naturalnego pożywienia. Dlatego w zimowe wieczory warto pamiętać o dokarmianiu – mądrze i regularnie – by pomóc im bezpiecznie przetrwać najtrudniejszy okres.
